ҚАПЕРІҢІЗДЕ ЖҮРСІН

Жастықты сақтау үшін…

Мәңгі жастықтың сиқырлы сусыны бар ма? Ғалымдардың пікіріне құлақ салсақ, біз көбіне антиоксиданттық қасиеті бар дәрумендер мен минералдардың организмде жетіспеуінен қартаяды екенбіз. Демек, жастықты барынша ұзақ сақтау үшін дұрыс тамақтану керек.

Диетологтардың ойынша, жасарту әсеріне бір ғана зат емес, көптеген заттар кешені ие. Антиоксиданттар – организмді мерзімінен бұрын қартаюдан және жасқа байланысты аурулардан сақтайтын заттар. Олар бір-бірімен тығыз байланыста «жұмыс істегенде» ғана пайда келтіреді. Өйткені бұл пайдалы заттардың әрқайсысы екінші бір заттың әсерін толықтырып, күшейтіп отырады. Мысалы, С дәруменін ыдыраудан селен мен Е дәрумені қорғаса, А дәруменін Е дәрумені қорғайды. Бұл орны толтырылмайтын тағамдық заттарды организм өзі өндірмейді, демек оларды күнде тағаммен бірге алып отыруы ләзім. Жас әрі тартымды болғыңыз, өзіңізді әрқашан жақсы сезінгіңіз келе ме? Онда тәніңізге қажетті антиоксиданттық қорғанышты қамтамасыз етіңіз. Ол үшін төмендегі пайдалы заттардың күнделікті тағамыңызда болғаны жөн.

А дәрумені (ретинол) және оның дәрумендер негізі (каротин)

Организмдегі қызметі

— бұл екі зат ылғалды үнемі ұстап тұратын май және тер бездерінің үздіксіз жұмысына жауап ретінде теріні құрғаудан, қабыршақтанудан және ерте әжім түсуден сақтайды.

— көз саулығы үшін маңызды.             

— ақуыздар мен көмірсулардың қалыпты айналымын, ішкі секреция бездерінің – бүйрекүсті безі мен ұйқы безінің жұмысын қамтамамыз етеді.

Негізгі көздері: сиыр бауыры, сүт, сүзбе, қаймақ, ірімшік, жұмыртқаның сары уызы, сәбіз, қызанақ, кептірілген сары өрік, манго, қызыл бұрыш, көкөніс.

Есіңізде болсын!

Дене жүктемесі көп болса және белсенді жаттығулармен айналыссаңыз, сізге қажетті антиоксиданттық қасиеті бар заттар көбірек шығындалады. Демек, күнделікті дәміңізде осындай қасиеті бар тағам мол болуы тиіс.

С дәрумені (аскорбин қышқылы)

Организмдегі қызметі

— жасушалардың қартаю үдерісін тежейді және баяулатады, терінің серпімділігі мен созылғыштығына әсер ететін ерекше ақуыз – коллагеннің түзілуін ынталандырады.

— қан тамырларын сауықтырады, холестерин айналымын қалыпқа кетіреді.

— аскорбин қышқылы болмаса, организмдегі қышқылдану-қалыпқа келу реакциялары мүмкін емес. Олар қаншалықты қарқынды болса (мысалы, ауырған кезде), С дәрумені соншалықты тез шығындалады.

—  организмнің көптеген жайсыз жағдайларға (жұқпаларға, қатты ыстыққа, суыққа) қарсы тұруын күшейтеді, сол арқылы иммунитетті нығайтады.

— аскорбин қышқылына деген қажеттілік ауыр дене еңбегі мен ой еңбегі кезінде, спортпен шұғылданғанда жоғарылай түседі.

Негізгі көздері: итмұрын жемістері, балғын күйінде мұздатылған қара қарақат, лимон, апельсин, грейпфрут, киви, мандарин, грек жаңғақтары, шырғанақ, тұздалған қырыққабат.

Е дәрумені (токоферол)

Организмдегі қызметі

  • тіндер мен жасушаларға қорек пен оттегі жеткізеді, оларды ерте қартаюға соқтыратын қышқылдану өнімдерімен ластанудан сақтайды.
  • жүрек-тамыр сырқаттарының алдын алуда маңызды рөл атқарады.
  • аналық бездер мен өзге эндокриндік бездер қызметін реттейді.
  • еңбекке қабілетті және төзімділікті жоғарылатады.

Негізгі көздері: тазартылмаған өсімдік майлары (жүгері, пісте, зәйтүн, зығыр майлары), итмұрын жемістері, жұмыртқаның сары уызы, бұршақ, жаңғақтар (бадам, жержаңғақ), үрме бұршақ, жасымық, бидайдың өндірілген дәндері.

Селен

Организмдегі қызметі

  • тіндік тыныс алуды және жасушалардың өсуін қамтамасыз етеді, бүкіл организмді жасартады; селен шаш пен башпай тырнақтарына жиналады,  олардың жағдайы бойынша – жылтырауы мен тегістігіне қарап, жастық пен сұлулық минералының жеткілікті немесе жеткіліксіз екендігін білуге болады.
  • жүрек-тамыр және жүйке жүйесіне жағымды әсер етеді.

Негізгі көздері: балық, ет (әсіресе тауық еті), ірімшік, жұмыртқа, пияз, қызанақ, брокколи, цитрустар, алмұрт, гүлді қырыққабат, соя бұршағы, жержаңғақ, бразилия жаңғақтары (кешью), грек жаңғағы, бүтін дәндер.

Цинк

Организмдегі қызметі

  • қабынуға қарсы және жара жазатын қасиеті бар болғандықтан, минерал жараларды жазады, нәзік теріні микробтар мен бактериялардан қорғайды. Мамандардың айтуынша, цинк тапшылығы алғашқы әжімдердің пайда болуын тездетеді.
  • қан жасауға белсенді қатысады.
  • иммунитетті реттейді, вирустардың тарауына кедергі, организмнің жетекші иммундық безі – тимус гормондарының түзілуіне қатысады.

Негізгі көздері: сиыр еті, тауық еті, бадам, грек жаңғағы, жержаңғақ, сарымсақ, тәтті бұрыш, сәбіз, қырыққабат, сұлы жармасы, балғын және кептірілген саңырауқұлақтар. Дәнді дақылдарда және бұршақтарда да (нан, тоқаштар, бұршақ пен ұрме бұршақтан әзірленген тағамдар) цинк бар. Бірақ оларды ішек нашар сіңіреді. Ал ет пен балық тағамдарындағы цинк толықтай сіңіріледі.     

Ғ.Әбенов,

дәрігер-терапевт.

Белгілер (тэгтер)

Ұқсас мақалалар

Закрыть